Welke horecavergunningen heb je nodig om een restaurant te starten?

Ga je een restaurant starten? Dan krijg je niet alleen te maken met concepten, menu’s en locaties, maar ook met een belangrijk onderdeel: horecavergunningen. Zonder de juiste vergunningen mag je simpelweg je deuren niet openen.

Tot nu toe heb je al veel stappen gezet:

• Je weet welke horecatrends er zijn
• Je hebt je idee op papier gezet
• Je hebt een restaurantconcept gekozen
• Je hebt een duidelijke doelgroep en een usp bepaald
• De concurrentie geanalyseerd
• En ondertussen ben je ook nog opzoek gegaan naar een geschikte locatie.

De komende weken gaan we nog in op de financiën. Maar eerst duiken we in de horecavergunningen die je nodig hebt om je restaurant écht te kunnen openen.

Deze onderwerpen worden in dit artikel besproken:

Maar voordat we naar de financiën gaan, werpen we eerst nog een blik op de horecavergunningen.

Dit zijn de 7 horecavergunningen die je nodig hebt

#1. Alcoholwet-vergunning (drank en horecavergunning)

Ga je een restaurant openen en wil je alcohol schenken? Dan heb je een Alcoholwet‑vergunning nodig (voorheen de drank- en horecavergunning). Deze vergunning vraag je aan bij de gemeente en is verplicht voordat je alcohol mag verkopen.

Belangrijke eisen en aandachtspunten:

• Leidinggevenden: Er moet minimaal één persoon met een diploma sociale hygiëne op de vergunning staan. Daarnaast kan de gemeente extra eisen stellen, zoals een Verklaring Omtrent Gedrag (VOG).
• Oppervlakte: De horecazaak moet minimaal 35 m² zijn. Gemeenten kunnen hogere eisen stellen.
• Hoogte van het pand:
• Nieuwbouw: minimaal 2,60 m
• Bestaande bouw: minimaal 2,10 m
• Ventilatie: Voldoen aan het Bouwbesluit: 4 dm³/s per persoon voor nieuwbouw en 2,12 dm³/s voor bestaande bouw. Luchttoevoer rechtstreeks van buiten.
• Toiletten: Geen vaste eisen voor aantal of indeling, maar voorzieningen moeten voldoen aan redelijke normen voor hygiëne en toegankelijkheid.
• Toegankelijkheid: Je moet redelijke aanpassingen doen zodat mensen met een handicap het restaurant kunnen bezoeken. Dit valt onder algemene wetgeving (VN-Verdrag Handicap).

Extra tips

• Zorg dat je restaurant ingeschreven staat bij de Kamer van Koophandel – dit is geen wettelijke eis, maar wel nodig voor de aanvraag.
• Vergeet niet dat elke wijziging in leidinggevenden of inrichting kan betekenen dat je de vergunning moet wijzigen of opnieuw aanvragen.

#2: De exploitatievergunning

De exploitatievergunning is één van de belangrijkste horecavergunning die je nodig hebt voor je restaurant. Deze vergunning gaat over de openbare orde, veiligheid en zedelijkheid in de omgeving van je zaak.

Of je een exploitatievergunning nodig hebt, hangt af van de gemeente waar je je restaurant opent. In sommige gemeenten is het verplicht, in andere niet. Soms wordt deze vergunning gekoppeld aan een terrasvergunning.

Wanneer moet je de vergunning aanvragen of wijzigen?

• Je start een nieuw restaurant of neemt een bestaand restaurant over.
• Je verandert de rechtsvorm van je zaak.
• Je breidt je restaurant uit, bijvoorbeeld door een terras of extra ruimte.
• Je wijzigt leidinggevenden die op de vergunning moeten staan.
• Je voegt nieuwe activiteiten toe, zoals catering, afhalen of bezorgen, die nog niet in de vergunning stonden.

Let op: bij de aanvraag wordt vaak ook een integriteitstoets uitgevoerd volgens de Wet Bibob. Zo checkt de gemeente of alles netjes en legaal verloopt.

Tip: de exacte voorwaarden en procedures verschillen per gemeente. Raadpleeg altijd even je eigen gemeente voordat je de vergunning aanvraagt.

#3: Terrasvergunning

Een terras aan je restaurant? Dan heb je in de meeste gemeenten gewoon een terrasvergunning nodig, ook als je terras op eigen terrein ligt. Het hangt af van de lokale APV en het omgevingsplan of je die echt nodig hebt. Onderzoek dat dus vooraf even.

Belangrijk om te weten:

• Algemene voorwaarden: je terras mag geen schade veroorzaken aan de weg, geen gevaar opleveren voor voetgangers of verkeer, en het wegonderhoud niet belemmeren.
• Terrasseizoen: veel gemeenten hanteren vaste periodes (bijv. april–oktober) waarin je terras open mag staan. Buiten het seizoen moet het terras naar binnen of afgebroken worden.
• Kosten: je betaalt altijd leges voor je aanvraag (ook bij weigering) en soms precariobelasting als je terras op gemeentelijke grond staat. De tarieven verschillen per gemeente.
• Samen aanvragen loont: soms kun je de terrasvergunning combineren met een exploitatievergunning of alcoholwet-vergunning. Scheelt gedoe.
• Check je gemeente eerst! Iedere gemeente heeft eigen regels, kosten en tijdlijnen. Doe dus eerst een vergunningscheck of bel even. Dan zit je gegarandeerd goed.

#4. Het bestemmingsplan

Oké, het bestemmingsplan verdient even wat aandacht. Zonder de juiste bestemming kun je geen restaurant openen en dus geen horecavergunning krijgen.

Wat is het bestemmingsplan?

Een bestemmingsplan vertelt per locatie wat er mag en wat niet mag. Is jouw pand of terras ingedeeld als horeca? En past het bij het soort horeca dat je wilt starten? Sommige gemeenten maken onderscheid tussen “zachte horeca” (zoals restaurants, lunchrooms) en “harde horeca” (zoals discotheken).

Wat kun je checken of moet je doen?

• Zoek eerst de kaart van het bestemmingsplan of Omgevingsplan via ruimtelijkeplannen.nl of je gemeente.
• Staat jouw gebruik er netjes in? Of moet je een ontheffing of omgevingsvergunning buitenplanse activiteit aanvragen?
• Let op: ook je terras, toiletgroep en keuken vallen onder bestemming. Dus controleer die ook.
• Gemeenten werken nu met het nieuwe omgevingsplan (invoering Omgevingswet). Hierin staan zowel bestemmingen als gebruiksregels (zoals geluid, geur, brandveiligheid).
• Goed om te weten: de wet wordt strikt geïnterpreteerd. Plannotie is leidend! Niet wat de bedoeling zou kunnen zijn. Bij twijfel: vergelijk de tekst, toelichting en eventueel je plan.

Samenvattend

Het bestemmingsplan (of omgevingsplan) is je eerste check voor alle horecavergunningen. Is je bestemming in orde? Dan kun je door naar de volgende stap. Is er iets niet toegestaan? Dan is vaak een ontheffing of wijziging nodig. Dit is soms met overgangsrecht of via een vergunningstraject.

#5: Omgevingsvergunning: bouw

Je hebt een pand op het oog, je hebt in het bestemmingsplan gekeken of er verbouwd mag worden. De volgende stap die je gaat zetten is het aanvragen van de omgevingsvergunning bouw. Deze vergunning heb je nodig als je wil gaan verbouwen, renoveren of slopen.

Wat moet je nu precies weten?

• Doe altijd eerst de vergunningcheck in het omgevingsloket. Zo zie je of je een vergunning hoeft aan te vragen of dat het (onder voorwaarden) zonder horecavergunning kan.
• Onder de Omgevingswet gelden twee kanten:
  • Ruimtelijk bouwen: mag het plan volgens het omgevingsplan (voorheen bestemmingsplan)?
  • Technisch bouwen: voldoet de verbouwing aan de bouwvoorschriften (Besluit bouwwerken leefomgeving, Bbl)?
• Kleine onderhoudsklusjes (zoals opnieuw schilderen in dezelfde kleur óf niet dragende muren verwijderen) vallen vaak buiten de vergunningplicht — maar check dat mét de gemeente of via het loket! Meer informatie bekijk de website van de Rijksoverheid
• Kortom: een omgevingsvergunning bouw is een belangrijk onderdeel van de horecavergunningen-check. Wil je zeker weten dat je vergunningproces loopt zoals het hoort? Begin dan alléén áls je klaar bent met die vergunningcheck. Dat scheelt gedoe en onnodige vertraging.

#6: Omgevingsvergunning: Brandveiligheid

Een horecapand moet brandveilig zijn, punt. De regels voor brandveilig bouwen en gebruik vind je in het Bbl (Besluit bouwwerken leefomgeving) én in je gemeentelijk omgevingsplan. Denk aan vluchtroutes, blusmiddelen, brandvertragende materialen en een ontruimingsplan.

Dit moet je weten:

• Bij meer dan 50 mensen tegelijk aanwezig? Dan ben je verplicht een gebruiksmelding brandveilig gebruik te doen. Doe dit via het Omgevingsloket, minstens 4 weken voor opening.
• Een oude gebruiksvergunning is meestal niet meer nodig. Let op er blijven uitzonderingen mogelijk, zoals bij bijzondere vormen van horeca of afwijkend gebruik (dan kan alsnog een omgevingsvergunning nodig zijn).
• Soms legt de gemeente extra eisen op: extra branddetectie, brandwerende materialen, of aangepaste vluchtroutes. Let daar op en controleer je omgevingsplan goed.
• Wil je straks zonder vertraging openen? Regel je gebruiksmelding meteen mee met je andere horecavergunningen!

#7: Uitstalvergunning

Wil je iets buiten je horecazaak uitstallen? Denk hierbij aan een reclamebord, plantenbakken of een rek met spullen? Dan kan het zijn dat je een uitstalvergunning nodig hebt. Al geldt dat niet in elke gemeente, dus controleer dit eerst goed bij jouw gemeente via de APV of het omgevingsplan.

Let op deze aandachtspunten:

• Veiligheid & doorgang: je uitstalling mag geen obstakel zijn voor verkeer, blusmiddelen, opvang van noodverkeer of vluchtwegen.
• Overlast voorkomen: zorg dat je uitstalling geen gevaar of hinder oplevert, qua brandveiligheid én bewegingsruimte.
• Kosten & belasting: meestal betaal je leges voor een aanvraag. Staat je uitstalling op gemeentelijk terrein? Dan kan ook precariobelasting van toepassing zijn.
• Gemeentelijke regels verschillen: sommige gemeenten staan uitstalling toe zonder vergunning als je aan de regels voldoet, andere eisen een formele aanvraag.

#8: HACCP

Als horecaondernemer kun je te maken krijgen met het Nederlandse Voedsel,- en Waren Autoriteit. Deze organisatie houdt toezicht of de drank en horecawet wordt nageleefd. Verder houdt het toezicht op veiligheid van eet- en drinkwaren in de horeca.

Als je een restaurant start heb je een voedselveiligheidssyteem nodig. Dit houdt in dat je als ondernemer ervoor zorgt dat het eten en drinken op een veilige manier wordt bereid.

Je stelt alles in het werk om de gezondheid van de gast te beschermen!

Dit voedselveiligheidssysteem heet HACCP (Hazard Analysis Critical Control Points). Het is een plan dat je leert inzien wat er fout kan gaan tijdens het opslag- en bereidingsproces en hoe je deze fouten kunt voorkomen.

Laten we eens dieper ingaan waar HACCP nu eigenlijk voor staat:

Hazard Analysis: Is analyse van een mogelijk gevaar in een product of de bereiding ervan dat een bedreiging kan zijn voor de gezondheid van de consument. Denk dan bijvoorbeeld aan bacteriën, schimmels en botdeeltjes, of onhygiënische opslag.

De Critical Control Points zijn punten in het proces waar het gevaar voorkomen moet worden. Of waar het gevaar terug wordt gebracht moet of kan worden naar een acceptabel niveau.

Nu je weet waar HACCP voor staat is het wellicht handig om even naar de 7 basis beginselen te kijken.

De 7 HACCP-beginselen zijn:

• Het herkennen van gevaren die voorkomen moeten worden. Wanneer dit niet mogelijk is, dan dient er een manier gevonden te worden waardoor de gevaren worden uitgeschakeld. Of zo klein mogelijk worden gehouden.
• Het herkennen van kritische punten in de stadia van de verwerking waarbij de risico’s het grootst zijn.
• Het opstellen van grenswaarden voor de controle. Hierdoor bepaalt de onderneming wat wel en wat niet aanvaardbaar is voor de voorkoming, uitschakeling of terug brengen van een onderkend gevaar.
• Het vaststellen en er op toe zien dat de controlepunten worden toegepast en de grenswaarden worden aangehouden.
• Het vaststellen van corrigerende maatregelen wanneer uit bovengenoemd punt blijkt dat alles niet naar behoren functioneert.
• Het opstellen van een standaardprocedure om te kijken of de maatregelen functioneren en worden uitgevoerd.

#8: Milieubeheer horeca

Wanneer je een horecazaak start, overneemt of uitbreidt, komt ook milieubeheer in beeld. Al is dat meestal zonder ingewikkelde vergunningen.

De belangrijkste punten om te weten:

• In veel gevallen hoef je geen milieu-vergunning aan te vragen. Je hoort bij een lichte categorie die niet als zwaar milieubelastend wordt gezien.
• Wel verplicht: je moet een melding van milieubelastende activiteiten doen. Denk aan geluid, geur, afvalwater of afval. Doe dit minimaal 4 weken vóór de start bij de gemeente via het Omgevingsloket (AIM).
• Ga je een bestaand bedrijf overnemen? Geef dit ook aan in je melding. Zodra je iets verandert — locatie, activiteiten — moet je dat aanpassen.
• Sinds 2024 zit dit allemaal onder de Omgevingswet. Horeca is nog steeds meestal vrijgesteld van een vergunning, maar check het even via het omgevingsloket of je misschien wél uitzonderingen hebt.
• Let op milieuaspecten die horen bij horeca:
  • Hoe je omgaat met afvalwater (vetafscheiders)
  • Hoe je geuroverlast voorkomt bij afzuiging of koken
  • Geluidshinder door muziek (soms is onderzoek verplicht wanneer decibels hoog zijn of je naast woningen zit)

Horeca financiën

Volgende week gaan we starten met een lastig onderdeel in het starten van een restaurant. We gaan kijken of je droomrestaurant financieel haalbaar is.

Bedankt voor het lezen van dit artikel!

Zelf een restaurant beginnen?

Check dan de complete startersgids voor horecaondernemers in 2025 met praktische stappen en tips.

Wil je meer tips en advies over het starten en runnen van een succesvol restaurant?
Schrijf je nu in voor mijn nieuwsbrief en ontvang wekelijks handige artikelen, exclusieve tools en tips die je helpen om jouw horecaonderneming naar een hoger niveau te tillen!

➡️ Schrijf je hier in en mis geen enkel waardevol advies meer!

 

Photo by Eaters Collective on Unsplash